در عمق تاریخ ایران، داستانهای پنهان سلطنت همیشه جذاب بودهاند. یکی از این داستانها، بخشهایی از خاطرات ثریا اسفندیاری بختیاری است که به عنوان ملکه ایران از سال ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۶، زندگی پر فراز و نشیبی را تجربه کرد. او که دومین همسر محمدرضا پهلوی بود و به عنوان دختر خلیلخان اسفندیاری و نوه اسفندیارخان سردار اسعد شناخته میشود، در این خاطرات به روایت تصمیم خود برای جدایی از شاه میپردازد؛ روایتی که با نگرانیهای عمیق در مورد آینده سلطنت آمیخته شده است.
گفتگوی سرنوشتساز در باغهای کاخ سعدآباد
در یکی از روزهای گرم تیرماه ۱۳۳۶، زمانی که من و محمدرضا پهلوی در میان گلها و درختان کاخ سعدآباد در حال قدم زدن بودیم، با لحنی آرام و محکم، نگرانیهایم را بیان کردم: «محمد، این وضعیت نمیتواند ادامه پیدا کند. هنوز موفق به آوردن فرزندی برای شما نشدهام و اگر اتفاقی برایتان بیفتد، نمیخواهم منشأ آشفتگی در کشور شوم که به دلیل نبود وارث برای تخت و تاج رخ میدهد.»
محمدرضا پهلوی برای لحظاتی طولانی به چشمانم خیره ماند و سپس با تعجب پرسید: «اما چه راهی پیش روی ماست؟» پاسخ دادم: «شاید بتوانید محدودیت پادشاهی را که رضا خان برای کسی که مادرش از خاندان قاجار باشد، بردارید تا یکی از برادران ناتنی شما به عنوان وارث انتخاب شود.» او در پاسخ گفت: «برای این کار باید مجلس موسسان تشکیل شود و قانون اساسی تغییر کند. مقامات هیچگاه با اصلاح قانونی که پدرم پایهگذاری کرده، موافقت نخواهند کرد.»
واکنشها و پیشنهادهای دشوار
با نگاهی مستقیم به او گفتم: «چرا نباید این راه را امتحان کنیم؟» احساس کردم که محمدرضا آشفته شده، انگار که خواسته باشم با اراده رضا خان مقابله کند؛ مردی که او هرگز جرأت نکرده بود با او رقابت کند.
او سپس سؤال کرد: «اگر مجلس موسسان درخواست من را رد کند، چه اتفاقی میافتد؟» بدون لحظهای درنگ، پاسخ دادم: «در آن صورت، هیچ گزینهای جز جدایی از یکدیگر نخواهیم داشت.» این جمله مانند ضربهای ناگهانی فرود آمد.
با این حال، محمدرضا پهلوی گفت: «هنوز امید وجود دارد، من اطمینان دارم. میتوانم با زنی دیگر ازدواج کنم و این ازدواج تا زمانی ادامه یابد که فرزندی پسر داشته باشم؛ آنگاه تاج و تخت وارث خواهد داشت و شما همیشه در کنار من باقی میمانید.» در آن لحظه، قلبم برای ثانیههایی از تپش ایستاد و گفتم: «چگونه میتوانید چنین پیشنهادی به من بدهید؟ هیچ چارهای جز جدایی نداریم.» چند ماه بعد، در تاریخ ۲۴ بهمن، تهران را ترک کردم و بدین ترتیب، ازدواج هفتسالهام با او به پایان رسید.
(منبع: عصرایران)
سوالات متداول
ملکه ثریا چرا از محمدرضا پهلوی جدا شد؟
ملکه ثریا به عدم امکان تولید مثل و نگرانی از بیوارثی تاج و تخت اشاره کرد و جدایی را تنها راه حل دید.
پیشنهاد محمدرضا پهلوی برای جلوگیری از جدایی چه بود؟
محمدرضا پهلوی پیشنهاد ازدواج مجدد برای داشتن وارث پسر را داد تا الملكه ثریا در کنارش بماند.
جدایی ملکه ثریا از شاه در چه تاریخی رخ داد؟
ملکه ثریا در تاریخ ۲۴ بهمن از تهران رفت و ازدواج هفت ساله اش با محمدرضا پهلوی به پایان رسید.