آیا درگذشت یکی از برجستهترین چهرههای فرهنگی ایران، ثمینه باغچهبان، میتواند الهامبخش نسل جدید باشد؟ این هنرمند و آموزشدهنده برجسته، که بیش از ۹۷ سال زندگی پربار داشت، روز چهارشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۳ چشم از جهان فرو بست. او نه تنها به عنوان نویسندهای خلاق برای کودکان و نوجوانان شناخته میشد، بلکه بنیانگذار نهادهای مهمی برای حمایت از کودکان کمشنوا و ناشنوا بود. این رخداد، که مراسم تشییعش را برای جمعه ۲۸ شهریور از مقابل مدرسه باغچهبان در یوسفآباد تهران برنامهریزی کردهاند، بر اهمیت میراث فرهنگی و آموزشی در جامعه ما تأکید میکند و نشان میدهد چگونه تلاشهای فردی میتواند تأثیرات گستردهای بر زندگی روزمره داشته باشد.
زندگی و آغاز مسیر ثمینه باغچهبان
ثمینه باغچهبان در ۴ فروردین ۱۳۰۶ در تبریز پا به عرصه وجود گذاشت و از همان کودکی با دنیای آموزش پیوند خورد. او در کودکستان باغچه اطفال بزرگ شد و بعدها به عنوان نویسندهای ماهر برای کودکان و نوجوانان ظاهر شد. فعالیتهایش فراتر از نوشتن بود و شامل بنیانگذاری مؤسسههای آموزشی برای کودکان کمشنوا و ناشنوا میشد که این کارها زندگی بسیاری از خانوادهها را تحت تأثیر قرار داد.
او تحصیلات خود را در دانشسرای عالی با تمرکز بر زبان انگلیسی به پایان رساند و سپس با کمک بورس تحصیلی به آمریکا سفر کرد. در آنجا، در زمینه آموزش و پرورش ناشنوایان به تحصیل پرداخت و در سال ۱۳۳۲ از دانشگاه کلمبیا در مقطع کارشناسی ارشد فارغالتحصیل شد. این تجربیات شخصی او را به یک الگوی الهامبخش برای معلمان و والدین تبدیل کرد که چگونه دانش میتواند به بهبود شرایط اجتماعی کمک کند.
فعالیتهای آموزشی و تأثیرات اجتماعی
پس از بازگشت از آمریکا، ثمینه باغچهبان به فعالیتهای آموزشی در ایران پرداخت و در جلسات تجدیدنظر کتابهای درسی شرکت کرد. او در سال ۱۳۴۰ مسئولیت برگزاری کلاسهای کارآموزی برای آموزگاران کلاس اول در سراسر کشور را بر عهده گرفت و این کار به استانداردسازی آموزش کمک شایانی کرد. همکاری او با افراد برجستهای مانند عباس یمینی شریف و لیلی آهی، نشاندهنده نقش جمعی در پیشرفت آموزشی بود.
- تهیه کتاب “روش تدریس” بر اساس روش پدرش، که در افغانستان و تاجیکستان نیز استفاده شد و آموزش را در سطح منطقه گسترش داد.
- مدیریت آموزشگاه باغچهبان پس از مرگ پدرش و سپس ریاست فنی جمعیت کر و لالها، که دسترسی به آموزش را برای کودکان ناشنوا بهبود بخشید.
- در سال ۱۳۵۰، او به عنوان مدیرعامل سازمان ملی رفاه ناشنوایان فعالیت کرد و در سال ۱۳۴۵، برنامههای تربیت متخصصان شنواییسنجی را در دانشگاه ملی راهاندازی کرد.
این اقدامات نه تنها آموزش را حرفهایتر کرد، بلکه به خانوادهها کمک میکند تا با چالشهای روزمره کودکان ناشنوا بهتر کنار بیایند و نشان میدهد که چنین تلاشهایی میتواند بر سلامت جامعه تأثیر مثبت بگذارد. ثمینه باغچهبان با این کارها، زمینهای فراهم کرد تا افراد بیشتری به حقوق آموزشی دسترسی پیدا کنند و این موضوع هنوز هم در زندگی شهری و روستایی ایران اهمیت دارد.
آثار ادبی و فرهنگی ماندگار
ثمینه باغچهبان با نوشتن کتابهایی مانند “پل چوبی” و “نوروزها و بادبادکها”، که هر دو از سوی شورای کتاب کودک برگزیده شدند، تأثیر عمیقی بر ادبیات کودکان گذاشت. آثار دیگر او مانند “جم جمک برگ خزون”، “آفتاب مهتاب چه رنگه” و “روشنگر تاریکیها” – که به زندگی پدرش جبار باغچهبان میپردازد – الهامبخش نسلهای بعدی بودهاند. او همچنین با ارائه ترانه فولکلوریک “دویدم و دویدم” در قالب کتاب و ویدئو به زبان اشاره، هنر را برای گروههای خاص قابل دسترس کرد.
بررسی آثار کلیدی
از جمله دستاوردهای او، برگردان فارسی کتاب “پیمان جهانی” و تهیه ویدئوی آن به زبان اشاره است که به ارتقای آگاهی فرهنگی کمک کرد. این کارهای فرهنگی نه تنها سرگرمی فراهم میکنند، بلکه به کودکان کمک میکنند تا با مسائل اجتماعی ارتباط برقرار کنند. برای خوانندگان امروزی، این آثار میتوانند ابزارهایی عملی برای آموزش ارزشهای فرهنگی باشند و نشان دهند که چگونه ادبیات میتواند به حل مشکلات روزمره کمک کند.
| نام اثر | توضیح مختصر |
|---|---|
| پل چوبی | یکی از کتابهای برگزیده شورای کتاب کودک، تمرکز بر داستانهای الهامبخش. |
| نوروزها و بادبادکها | داستانی که فرهنگ ایرانی را برای کودکان زنده میکند. |
| روشنگر تاریکیها | بیوگرافیای از پدرش که به اهمیت آموزش ناشنوایان میپردازد. |
این جدول نشان میدهد که آثار او چگونه ترکیبی از سرگرمی و آموزش را ارائه میدهند، که این امر برای والدین و معلمان امروزی مفید است و به تقویت هویت فرهنگی کمک میکند.
میراث و تأثیر بر جامعه
ثمینه باغچهبان در سال ۱۳۴۱ فعالیت خود را در شورای کتاب کودک آغاز کرد و این نقش را تا سالهای بعد ادامه داد، که نشاندهنده تعهد بلندمدت او به فرهنگ بود. مرگ او در ۲۶ شهریور ۱۴۰۳، جامعه را به تأمل در مورد اهمیت آموزش فرا میخواند و چگونه تلاشهای او هنوز بر زندگی افراد تأثیر میگذارد. برای خوانندگان جوان، این داستان الهامبخش است که نشان میدهد یک نفر میتواند تغییرات بزرگی ایجاد کند.
او با کارهایی مانند مدیریت سازمانهای حمایتی، به افراد ناشنوا کمک کرد تا در جامعه ادغام شوند و این موضوع بر اقتصاد خانوادهها و دسترسی به فرصتهای شغلی تأثیر گذاشته است. در نهایت، میراث او یادآوری میکند که هر فردی میتواند با اقدامات کوچک، تأثیرات گستردهای بر جامعه داشته باشد و این درس برای نسل فعلی بسیار ارزشمند است.
نوشآفرین انصاری، دبیر شورای کتاب کودک، گفت: «خانم باغچهبان امروز (چهارشنبه، ۲۶ شهریور) از دنیا رفت و مراسم تشییع او جمعه (۲۸ شهریور) از مقابل مدرسه باغچهبان (در یوسفآباد) برگزار خواهد شد.»
منبع: شورای کتاب کودک