چگونه فالوده‌فروشی باعث نفوذ آب به کاروانسرای گنجعلی‌خان شد؟

خطر جدی تهدیدکننده یکی از میراث‌های جهانی ایران؛ بهره‌برداری از یک واحد فروش فالوده و بستنی در دل کاروانسرای گنجعلی‌خان کرمان، با تزریق بیش از ۲۰۰ لیتر آب در روز به مخزن زیرزمینی، سبب پرشدن بیش از حد ظرفیت این مخزن – که گنجایشی کمتر از ۱۲ هزار لیتر دارد – شده است. بر پایه اظهارات متخصصان حفاظت میراث، سرریز آب و رخنه آن به پایه‌های بنا، وضعیت این بنای تاریخی ثبت‌شده در فهرست یونسکو را به مخاطره انداخته است.

نگاهی به تاریخچه کاروانسرای گنجعلی‌خان

کاروانسرای گنجعلی‌خان به عنوان بخشی از مجموعه تاریخی گنجعلی‌خان در قلب کرمان، در نزدیکی بازار اصلی این شهر واقع شده است. این بنا یادگاری از دوران حکمرانی گنجعلی‌خان، یکی از فرمانروایان برجسته در زمان شاه عباس، است که از سال ۱۰۰۵ تا ۱۰۳۴ هجری قمری بر منطقه کرمان نظارت داشت و مجموعه‌ای از آثار معماری ارزشمند را برجای گذاشت.

بناهای برجای‌مانده از دوران گنجعلی‌خان

از جمله ساختارهای عمومی که از این فرمانروا به یادگار مانده، می‌توان به مجموعه گنجعلی‌خان در مرکز کرمان، کاروانسرای زین‌الدین و چندین رشته قنات در این شهر اشاره کرد. در این بین، کاروانسرای گنجعلی‌خان با ریشه صفوی، به دلیل پیوندش با شبکه کاروانسراهای جهانی، اهمیت فراوانی دارد.

موقعیت و نظارت بر فعالیت‌ها

قرارگیری این کاروانسرا در بافت قدیمی و مرکزی شهر، باعث شده تا هرگونه عمل در آن زیر نظر دقیق کارشناسان و حامیان میراث فرهنگی باشد. یکی از این حامیان اعلام کرده که یکی از جایگاه‌های پیشین صنایع دستی در کاروانسرای گنجعلی‌خان، حدود ۸ سال پیش به محلی برای عرضه فالوده و بستنی تبدیل شده است. او افزود: این کاروانسرا دربرگیرنده نزدیک به ۷۰ جایگاه است که بیشتر آنها به فعالیت‌های مرتبط با صنایع دستی مشغول هستند؛ با این حال، یک فرد در این بنای جهانی، اقدام به ایجاد این واحد فروش کرده است.

مشکلات ناشی از مصرف آب

این نوع کسب‌وکار، مستلزم استفاده زیاد از آب است. اگرچه صاحب واحد ادعا می‌کند که روزانه ۲۰۰ لیتر آب به مخزن زیرزمینی فاضلاب – یا چاه سپتیک – وارد می‌شود، اما ارزیابی‌های متخصصان میراث فرهنگی نشان‌دهنده حجم بیشتری از این میزان است.

طبق توضیحات این حامی میراث، کاروانسرا فاقد چاه است و قنات‌های قدیمی آن به دلیل پوشش کف بنا، غیرقابل استفاده شده و به جای آن، مخازن زیرزمینی دست‌ساز تعبیه گردیده است.

وضعیت فعلی مخازن

در حال حاضر، کاروانسرای گنجعلی‌خان سه مخزن سپتیک دارد که مجموع گنجایش آنها ۱۲ هزار لیتر آب است. این مخازن اکنون کاملاً پر شده‌اند و سطح آب بیش از یک متر بالاتر آمده و حتی به بخش‌های زیرین بنا نفوذ کرده است؛ در حالی که واحد فروش فالوده همچنان حجم قابل توجهی آب به این مخازن اضافه می‌کند و این امر، وضعیت حفاظتی بنای ثبت جهانی را به خطر می‌اندازد.

گزارش‌ها و عدم واکنش مسئولان

این حامی میراث فرهنگی اظهار داشت که وضعیت کاروانسرای گنجعلی‌خان کرمان را چندین بار به مدیران و مقامات میراث فرهنگی این استان اطلاع‌رسانی کرده‌اند، اما تاکنون هیچ قدمی برای تعطیل کردن این واحد که حدود ۸ سال در این بنای جهانی فعال است، برداشته نشده است.

از سوی دیگر، فرناز فرهی مقدم، معاون میراث فرهنگی استان کرمان، در پاسخ به این موضوع اعلام کرد: واحدی ثابت برای فروش فالوده در گنجعلی‌خان وجود ندارد و تنها یک کانکس برای عرضه بستنی و فالوده فعالیت می‌کند و تاکنون هیچ مسئله‌ای نیاز به بررسی نداشته است.

پیگیری‌های بی‌نتیجه

با این حال، حامیان میراث فرهنگی بارها تأکید کرده‌اند که این مشکل را به سطوح مختلف مدیریتی گزارش داده‌اند، اما پیگیری‌های آنها هیچ پاسخی یا اقدامی به همراه نداشته است.

خبرنگار پس از تماس‌های مکرر با مسئولان میراث فرهنگی، نهایتاً با این اظهار از سوی معاون دریافت کرد: «لطفاً اجازه دهید بررسی کنم و به زودی پاسخ می‌دهم.» با وجود این، تا زمان انتشار این گزارش، تمامی تماس‌های بعدی با این مقام بدون پاسخ ماند.

(منبع: ایلنا)

سوالات متداول